Hukuk devleti ilkesinin temel teminatı olan bağımsız ve tarafsız yargı erki, adalet mekanizmasını omuzlayan hakim ve savcıların liyakatine, vicdanına ve mesleki donanımına emanettir. Kürsüde adaleti tesis eden bu onurlu mesleklere adım atmak, sadece hukuk fakültesi diplomasına sahip olmakla yetinilmeyen, Türkiye'nin en rekabetçi ve zorlu eleme sistemlerinden birini geçmeyi gerektirir. 2026 yılı itibarıyla yürürlüğe giren "Hakim ve Savcı Yardımcılığı" sistemi, staj sürecini tamamen dönüştürerek mesleğe hazırlık evresini çok daha kapsamlı ve pratik odaklı bir hale getirmiştir. Adalet Bakanlığı ve ÖSYM işbirliğiyle düzenlenen Adli Yargı ve İdari Yargı sınavları, adayların mevzuat bilgisini en ağır testlerle ölçerken, sonrasında kurulan mülakat komisyonları liyakati, muhakeme gücünü ve devlet adamlığı vakurunu değerlendirir. Yalnızca hukuk fakültesi mezunlarına değil, aynı zamanda belirli kotalar dahilinde iktisadi ve idari bilimler (İİBF/SBF) mezunlarına da idari yargının kapılarını aralayan bu sistem, uzun soluklu bir kariyerin başlangıç noktasıdır. Bu rehberde, hakimlik ve savcılık başvuru süreci şartlarını, yazılı sınavın konu dağılımlarını, mülakat dinamiklerini ve yeni yardımcılık sisteminin maaş ve özlük haklarına yansımalarını tüm şeffaflığıyla ele alacağız.
Adli ve idari yargı sınavı başvuru şartları (Kimler başvurabilir?)
Hakimlik ve savcılık sınavları temel olarak "Adli Yargı" (Asliye Hukuk, Ağır Ceza, Aile Mahkemeleri vb.) ve "İdari Yargı" (İdare Mahkemeleri, Vergi Mahkemeleri, Danıştay) olmak üzere iki ayrı branşta yapılır. Başvuru şartları bu iki yola göre farklılık gösterir.
Adli Yargı Hakim ve Savcı Adaylığı: Bu sınava sadece Hukuk Fakültesi mezunları (veya yabancı bir hukuk fakültesini bitirip Türkiye'de eksik derslerini vererek denklik alanlar) başvurabilir.
İdari Yargı Hakim Adaylığı: Hukuk fakültesi mezunları başvurabildiği gibi; Siyasal Bilgiler, İktisadi ve İdari Bilimler, İktisat veya Maliye alanlarında en az dört yıllık yükseköğrenim yapmış olup, programlarında yeterince hukuk dersi aldığını belgeleyen mezunlar da başvurabilir. (Ancak idari yargı kontenjanının sadece belli bir yüzdesi -örneğin %20'si- hukuk dışı mezunlara ayrılır). Ortak yaş şartı: Sınavın yapıldığı yılın Ocak ayının birinci günü itibarıyla 35 yaşını doldurmamış olmak zorunludur. (Avukatlık mesleğinden geçenler için bu yaş sınırı 45 olarak uygulanır).
Yazılı sınav konuları ve ÖSYM test yapısı
Adalet Bakanlığı'nın ilan ettiği boş kontenjanlar (Örn: 1000 Adli, 200 İdari yargı adayı) doğrultusunda ÖSYM tarafından Merkezi Yazılı Sınav düzenlenir. Sınav, Genel Kültür - Genel Yetenek ve Alan Bilgisi (Ortak Alan + Özel Alan) testlerinden oluşur.
Genel Kültür ve Genel Yetenek: Türkçe, Matematik, Tarih, Coğrafya ve Vatandaşlık (Güncel Bilgiler) konularını kapsar ve toplam puanın yaklaşık %20'sini oluşturur.
Ortak Alan Bilgisi: Adli ve idari yargı adaylarının ortak çözdüğü testtir. Anayasa Hukuku, İdare Hukuku, İdari Yargılama Usulü Hukuku, Medeni Hukuk ve Medeni Usul Hukuku sorularını içerir.
Özel Alan Bilgisi (Adli Yargı İçin): Borçlar Hukuku, Ceza Hukuku, Ceza Muhakemesi Hukuku ve Ticaret Hukuku ağırlıklıdır.
Özel Alan Bilgisi (İdari Yargı İçin): Ceza Hukuku (Genel Hükümler), Vergi Hukuku, Vergi Usul Hukuku ve Maliye/Ekonomi ağırlıklıdır. Adayların mülakata kalabilmesi için yazılı sınavdan 100 tam puan üzerinden en az 70 barajını geçmesi ve ilan edilen kontenjanın 2 veya 3 katı sıralamasına (Örn: 1000 kişi alınacaksa ilk 2000'e) girmesi gerekir.
Adalet Bakanlığı mülakat süreci ve değerlendirme
Yazılı sınavı başarıyla geçen adayları, Adalet Bakanlığı bünyesinde (Bakan Yardımcıları, HSK üyeleri ve genel müdürlerden oluşan) kurulan Mülakat Komisyonu süreci bekler. Hukuk çevrelerinde en çok stres yaratan aşama burasıdır.
Mülakatta adaya zarf çektirilerek bir veya birden fazla hukuki vaka/mevzuat sorusu yöneltilir. Ancak mülakatın tek amacı adayın kanun maddesini ezberleyip ezberlemediğini ölçmek değildir. Adayın;
Kürsü vakarına, devlet adamı ciddiyetine ve etik duruşuna sahip olup olmadığı,
İfade yeteneği, diksiyonu, stresi yönetme kapasitesi,
Muhakeme gücü ve tarafsızlık ilkesini içselleştirip içselleştirmediği değerlendirilir. Yazılı sınav puanı ile mülakat puanının (100 üzerinden) belirli ağırlıklarla ortalaması alınarak nihai atama listesi (asil ve yedek) oluşturulur.
Hakim ve Savcı Yardımcılığı dönemi (2026 sistemi)
Türkiye'de yargı reformu kapsamında eski "Stajyerlik (Adaylık)" sistemi kaldırılarak yerine "Hakim ve Savcı Yardımcılığı" sistemi getirilmiştir. Bu sistem, mesleğe hazırlık sürecini 3 yıla (36 aya) uzatmış ve çok daha profesyonel bir yapıya büründürmüştür.
Mülakatı geçen kişi doğrudan kürsüye çıkmaz, "Hakim ve Savcı Yardımcısı" kadrosuna atanır. Bu 3 yıllık süreç şu aşamalardan oluşur:
Temel Eğitim Dönemi: Türkiye Adalet Akademisinde teorik ve uygulamalı hukuk eğitimi alınır.
Görev (Pratik) Dönemi: Adaylar doğrudan usta hakim ve savcıların yanına atanır. Karar taslakları hazırlar, tensip zabıtlarını yazar, savcıyla birlikte otopsi veya keşfe giderler ancak tek başlarına imza (hüküm) yetkileri yoktur.
Son Eğitim Dönemi: Adalet Akademisinde mesleki etik ve son mevzuat eğitimleri verilerek süreç tamamlanır.
Staj bitimi, yeterlik ve kur'a çekimi ile kürsüye çıkış
Hakim ve savcı yardımcıları, 3 yıllık zorlu eğitim ve pratik döneminin ardından Türkiye Adalet Akademisi tarafından yapılan "Son Yazılı ve Sözlü Sınavlara" (Yeterlik Sınavı) girerler. Bu sınavları da başarıyla veren adayların mesleğe kabul (asil) işlemleri Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK) tarafından onaylanır.
Kabul edilen yeni hakim ve savcılar, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde (veya belirlenen büyük salonlarda) düzenlenen törenle kura çekerler. Kura, adayların Türkiye'nin hangi il veya ilçe adliyesinde göreve başlayacağını tamamen şans faktörüyle belirler (Dereceye giren ilk üç aday kura çekmeden istediği yeri seçme hakkına sahiptir). Kura çekimiyle birlikte yardımcı statüsü biter, cübbe giyilir ve asli görev (kürsü hakimliği/savcılığı) başlar.
Hakim ve savcıların maaş ile özlük hakları
Hakim ve savcılar, yargı bağımsızlığını korumak ve mali endişelerden uzak tutulmak amacıyla, devlet memurları hiyerarşisinde en yüksek maaş skalasına sahip grupların başında gelir. 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu uyarınca, maaşları birinci sınıf, birinci sınıfa ayrılmış, ikinci sınıf, üçüncü sınıf şeklinde kıdem derecelerine göre düzenlenir.
Hakim ve savcı yardımcılığı döneminde alınan maaş, adaylık statüsünde (eski stajyerliğe kıyasla) oldukça iyileştirilmiştir. Kura çekip asli göreve başlayan bir hakim veya savcının maaşı, özel hizmet tazminatı, yargı ödeneği ve ek göstergelerle birlikte üst düzey bürokrat seviyesine ulaşır. Yardımcılık sürecindeki gelirlerinizi veya kura sonrası ilk asli maaşınızın vergi dilimi etkilerini görmek için memur maaşı hesaplama robotu kullanarak unvan ve kıdeminize uygun kümülatif simülasyonlar oluşturabilirsiniz. Ayrıca adaylık (yardımcılık) sürecinde Türkiye Adalet Akademisindeki eğitimler esnasında kullanılacak yasal mazeret izinlerinin planlamasını izin hesaplama aracı ile takip etmek, akademik devamsızlık sorunlarının önüne geçer.
Sık sorulan sorular (SSS)
Soru 1: Avukatlık mesleğinden hakim ve savcılığa geçiş şartları nelerdir? Cevap: Baroya kayıtlı olarak en az 3 yıl (bazı dönemlerde 5 yıl) fiilen avukatlık yapmış olanlar, "Avukatlık Mesleğinden Geçiş" kontenjanı ile açılan özel sınava girebilirler. Bu sınavda yaş sınırı (sınav yılının ocak ayı itibarıyla) 45 olarak uygulanır ve mülakat süreci kendi emsalleri arasında yapılır.
Soru 2: Hakim veya savcı adayı iken (yardımcıyken) meslekten çıkarılma olur mu? Cevap: Evet. Hakim ve savcı yardımcıları, Adalet Akademisindeki sınavlarda başarısız olurlarsa, memuriyet onuruyla bağdaşmayan yüz kızartıcı bir suça karışırlarsa veya mazeretsiz olarak devamsızlık sınırlarını aşarlarsa HSK ve Bakanlık kararıyla meslekten (yardımcılıktan) ihraç edilebilirler.
Soru 3: İdari yargı hakimi savcı olabilir mi? Cevap: Hayır. İdari yargı (Vergi veya İdare mahkemeleri) ile Adli yargı tamamen farklı kariyer yollarıdır. İdari yargıda savcılık kurumu (Danıştay savcılığı hariç) yerel mahkeme düzeyinde yoktur. Geçişler sadece istisnai yasal düzenlemelerle olabilir.
Soru 4: Hakim ve savcı yardımcılığı sürecinde askerlik yapılabilir mi? Cevap: Mesleğe kabul öncesi (yardımcılık/adaylık aşamasında) askere gitmek isteyen veya askerlik çağı gelen erkek adayların stajları, askerlik süresince dondurulur. Askerlik bitiminde aday kaldığı yerden eğitimine ve görevine devam eder.
Soru 5: Hukuk fakültesi mezunları idari yargı sınavına girmeli midir? Cevap: Kesinlikle girebilirler. İdari yargı sınavına İİBF mezunları (kota dahilinde) girebilse de, hukuk fakültesi mezunları için idari yargı sınavı her zaman açık ve çok cazip bir alternatif kariyer seçeneğidir.
Soru 6: Kura ile atandığım yeri beğenmezsem istifa edebilir miyim? Cevap: Evet, devlet memuriyetinden çekilme (istifa) hakkı her zaman vardır. Ancak devletin size staj ve akademi eğitimi boyunca yaptığı harcamaları (eğitim giderlerini) tazminat olarak geri ödemeniz şart koşulabilir.
: Hakimlik ve savcılık başvuru süreci, ağır hukuk kitaplarının arasında dirsek çürütmekle başlayan, Adalet Akademisinde pratikle yoğrulan ve nihayetinde kürsüde millet adına karar verme onuruyla taçlanan kutsal bir yoldur. Yeni uygulamaya giren yardımcı sisteminin sunduğu 3 yıllık derinlemesine tecrübe avantajını iyi kullanan, mülakatlarda vicdani liyakatini kanıtlayan adaylar, Türk yargı sisteminin gelecekteki sağlam yapı taşları olacaklardır.
Adli ve idari yargı sınavı başvuru şartları (Kimler başvurabilir?)
Hakimlik ve savcılık sınavları temel olarak "Adli Yargı" (Asliye Hukuk, Ağır Ceza, Aile Mahkemeleri vb.) ve "İdari Yargı" (İdare Mahkemeleri, Vergi Mahkemeleri, Danıştay) olmak üzere iki ayrı branşta yapılır. Başvuru şartları bu iki yola göre farklılık gösterir.
Adli Yargı Hakim ve Savcı Adaylığı: Bu sınava sadece Hukuk Fakültesi mezunları (veya yabancı bir hukuk fakültesini bitirip Türkiye'de eksik derslerini vererek denklik alanlar) başvurabilir.
İdari Yargı Hakim Adaylığı: Hukuk fakültesi mezunları başvurabildiği gibi; Siyasal Bilgiler, İktisadi ve İdari Bilimler, İktisat veya Maliye alanlarında en az dört yıllık yükseköğrenim yapmış olup, programlarında yeterince hukuk dersi aldığını belgeleyen mezunlar da başvurabilir. (Ancak idari yargı kontenjanının sadece belli bir yüzdesi -örneğin %20'si- hukuk dışı mezunlara ayrılır). Ortak yaş şartı: Sınavın yapıldığı yılın Ocak ayının birinci günü itibarıyla 35 yaşını doldurmamış olmak zorunludur. (Avukatlık mesleğinden geçenler için bu yaş sınırı 45 olarak uygulanır).
Yazılı sınav konuları ve ÖSYM test yapısı
Adalet Bakanlığı'nın ilan ettiği boş kontenjanlar (Örn: 1000 Adli, 200 İdari yargı adayı) doğrultusunda ÖSYM tarafından Merkezi Yazılı Sınav düzenlenir. Sınav, Genel Kültür - Genel Yetenek ve Alan Bilgisi (Ortak Alan + Özel Alan) testlerinden oluşur.
Genel Kültür ve Genel Yetenek: Türkçe, Matematik, Tarih, Coğrafya ve Vatandaşlık (Güncel Bilgiler) konularını kapsar ve toplam puanın yaklaşık %20'sini oluşturur.
Ortak Alan Bilgisi: Adli ve idari yargı adaylarının ortak çözdüğü testtir. Anayasa Hukuku, İdare Hukuku, İdari Yargılama Usulü Hukuku, Medeni Hukuk ve Medeni Usul Hukuku sorularını içerir.
Özel Alan Bilgisi (Adli Yargı İçin): Borçlar Hukuku, Ceza Hukuku, Ceza Muhakemesi Hukuku ve Ticaret Hukuku ağırlıklıdır.
Özel Alan Bilgisi (İdari Yargı İçin): Ceza Hukuku (Genel Hükümler), Vergi Hukuku, Vergi Usul Hukuku ve Maliye/Ekonomi ağırlıklıdır. Adayların mülakata kalabilmesi için yazılı sınavdan 100 tam puan üzerinden en az 70 barajını geçmesi ve ilan edilen kontenjanın 2 veya 3 katı sıralamasına (Örn: 1000 kişi alınacaksa ilk 2000'e) girmesi gerekir.
Adalet Bakanlığı mülakat süreci ve değerlendirme
Yazılı sınavı başarıyla geçen adayları, Adalet Bakanlığı bünyesinde (Bakan Yardımcıları, HSK üyeleri ve genel müdürlerden oluşan) kurulan Mülakat Komisyonu süreci bekler. Hukuk çevrelerinde en çok stres yaratan aşama burasıdır.
Mülakatta adaya zarf çektirilerek bir veya birden fazla hukuki vaka/mevzuat sorusu yöneltilir. Ancak mülakatın tek amacı adayın kanun maddesini ezberleyip ezberlemediğini ölçmek değildir. Adayın;
Kürsü vakarına, devlet adamı ciddiyetine ve etik duruşuna sahip olup olmadığı,
İfade yeteneği, diksiyonu, stresi yönetme kapasitesi,
Muhakeme gücü ve tarafsızlık ilkesini içselleştirip içselleştirmediği değerlendirilir. Yazılı sınav puanı ile mülakat puanının (100 üzerinden) belirli ağırlıklarla ortalaması alınarak nihai atama listesi (asil ve yedek) oluşturulur.
Hakim ve Savcı Yardımcılığı dönemi (2026 sistemi)
Türkiye'de yargı reformu kapsamında eski "Stajyerlik (Adaylık)" sistemi kaldırılarak yerine "Hakim ve Savcı Yardımcılığı" sistemi getirilmiştir. Bu sistem, mesleğe hazırlık sürecini 3 yıla (36 aya) uzatmış ve çok daha profesyonel bir yapıya büründürmüştür.
Mülakatı geçen kişi doğrudan kürsüye çıkmaz, "Hakim ve Savcı Yardımcısı" kadrosuna atanır. Bu 3 yıllık süreç şu aşamalardan oluşur:
Temel Eğitim Dönemi: Türkiye Adalet Akademisinde teorik ve uygulamalı hukuk eğitimi alınır.
Görev (Pratik) Dönemi: Adaylar doğrudan usta hakim ve savcıların yanına atanır. Karar taslakları hazırlar, tensip zabıtlarını yazar, savcıyla birlikte otopsi veya keşfe giderler ancak tek başlarına imza (hüküm) yetkileri yoktur.
Son Eğitim Dönemi: Adalet Akademisinde mesleki etik ve son mevzuat eğitimleri verilerek süreç tamamlanır.
Staj bitimi, yeterlik ve kur'a çekimi ile kürsüye çıkış
Hakim ve savcı yardımcıları, 3 yıllık zorlu eğitim ve pratik döneminin ardından Türkiye Adalet Akademisi tarafından yapılan "Son Yazılı ve Sözlü Sınavlara" (Yeterlik Sınavı) girerler. Bu sınavları da başarıyla veren adayların mesleğe kabul (asil) işlemleri Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK) tarafından onaylanır.
Kabul edilen yeni hakim ve savcılar, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde (veya belirlenen büyük salonlarda) düzenlenen törenle kura çekerler. Kura, adayların Türkiye'nin hangi il veya ilçe adliyesinde göreve başlayacağını tamamen şans faktörüyle belirler (Dereceye giren ilk üç aday kura çekmeden istediği yeri seçme hakkına sahiptir). Kura çekimiyle birlikte yardımcı statüsü biter, cübbe giyilir ve asli görev (kürsü hakimliği/savcılığı) başlar.
Hakim ve savcıların maaş ile özlük hakları
Hakim ve savcılar, yargı bağımsızlığını korumak ve mali endişelerden uzak tutulmak amacıyla, devlet memurları hiyerarşisinde en yüksek maaş skalasına sahip grupların başında gelir. 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu uyarınca, maaşları birinci sınıf, birinci sınıfa ayrılmış, ikinci sınıf, üçüncü sınıf şeklinde kıdem derecelerine göre düzenlenir.
Hakim ve savcı yardımcılığı döneminde alınan maaş, adaylık statüsünde (eski stajyerliğe kıyasla) oldukça iyileştirilmiştir. Kura çekip asli göreve başlayan bir hakim veya savcının maaşı, özel hizmet tazminatı, yargı ödeneği ve ek göstergelerle birlikte üst düzey bürokrat seviyesine ulaşır. Yardımcılık sürecindeki gelirlerinizi veya kura sonrası ilk asli maaşınızın vergi dilimi etkilerini görmek için memur maaşı hesaplama robotu kullanarak unvan ve kıdeminize uygun kümülatif simülasyonlar oluşturabilirsiniz. Ayrıca adaylık (yardımcılık) sürecinde Türkiye Adalet Akademisindeki eğitimler esnasında kullanılacak yasal mazeret izinlerinin planlamasını izin hesaplama aracı ile takip etmek, akademik devamsızlık sorunlarının önüne geçer.
Sık sorulan sorular (SSS)
Soru 1: Avukatlık mesleğinden hakim ve savcılığa geçiş şartları nelerdir? Cevap: Baroya kayıtlı olarak en az 3 yıl (bazı dönemlerde 5 yıl) fiilen avukatlık yapmış olanlar, "Avukatlık Mesleğinden Geçiş" kontenjanı ile açılan özel sınava girebilirler. Bu sınavda yaş sınırı (sınav yılının ocak ayı itibarıyla) 45 olarak uygulanır ve mülakat süreci kendi emsalleri arasında yapılır.
Soru 2: Hakim veya savcı adayı iken (yardımcıyken) meslekten çıkarılma olur mu? Cevap: Evet. Hakim ve savcı yardımcıları, Adalet Akademisindeki sınavlarda başarısız olurlarsa, memuriyet onuruyla bağdaşmayan yüz kızartıcı bir suça karışırlarsa veya mazeretsiz olarak devamsızlık sınırlarını aşarlarsa HSK ve Bakanlık kararıyla meslekten (yardımcılıktan) ihraç edilebilirler.
Soru 3: İdari yargı hakimi savcı olabilir mi? Cevap: Hayır. İdari yargı (Vergi veya İdare mahkemeleri) ile Adli yargı tamamen farklı kariyer yollarıdır. İdari yargıda savcılık kurumu (Danıştay savcılığı hariç) yerel mahkeme düzeyinde yoktur. Geçişler sadece istisnai yasal düzenlemelerle olabilir.
Soru 4: Hakim ve savcı yardımcılığı sürecinde askerlik yapılabilir mi? Cevap: Mesleğe kabul öncesi (yardımcılık/adaylık aşamasında) askere gitmek isteyen veya askerlik çağı gelen erkek adayların stajları, askerlik süresince dondurulur. Askerlik bitiminde aday kaldığı yerden eğitimine ve görevine devam eder.
Soru 5: Hukuk fakültesi mezunları idari yargı sınavına girmeli midir? Cevap: Kesinlikle girebilirler. İdari yargı sınavına İİBF mezunları (kota dahilinde) girebilse de, hukuk fakültesi mezunları için idari yargı sınavı her zaman açık ve çok cazip bir alternatif kariyer seçeneğidir.
Soru 6: Kura ile atandığım yeri beğenmezsem istifa edebilir miyim? Cevap: Evet, devlet memuriyetinden çekilme (istifa) hakkı her zaman vardır. Ancak devletin size staj ve akademi eğitimi boyunca yaptığı harcamaları (eğitim giderlerini) tazminat olarak geri ödemeniz şart koşulabilir.
: Hakimlik ve savcılık başvuru süreci, ağır hukuk kitaplarının arasında dirsek çürütmekle başlayan, Adalet Akademisinde pratikle yoğrulan ve nihayetinde kürsüde millet adına karar verme onuruyla taçlanan kutsal bir yoldur. Yeni uygulamaya giren yardımcı sisteminin sunduğu 3 yıllık derinlemesine tecrübe avantajını iyi kullanan, mülakatlarda vicdani liyakatini kanıtlayan adaylar, Türk yargı sisteminin gelecekteki sağlam yapı taşları olacaklardır.